Niet Griekenland wordt gered, maar de euro - Economie - de Volkskrant
BRUSSEL - Onder druk wordt alles vloeibaar, ook in Duitsland. Maandenlang bezwoer bondskanselier Merkel – net als de Tweede Kamer – dat er geen euro belastinggeld naar Griekenland zou gaan. En nu stemt ze in met de grootste financiële reddingsoperatie ooit: 110 miljard euro noodleningen voor Athene, waarvan Berlijn het leeuwendeel betaalt. De Tweede Kamer volgt naar verwachting deze week.
Merkel handelt niet uit solidariteit met de failliete Grieken. De ‘ijzeren kanselier’, zoals ze een paar weken geleden nog werd genoemd vanwege haar harde opstelling, is bovenal solidair met de euro en de Duitse banken. Zonder de ongeëvenaarde noodhulp voor Griekenland gaat dat land failliet. Dat zet niet alleen de munt onder druk, maar brengt Duitse, Nederlandse en Franse banken en pensioenfondsen in zware problemen omdat die voor miljarden euro’s aan Griekse staatsobligaties bezitten.
Eigenbelang
De miljardenleningen stromen dus uit welbegrepen eigenbelang. Dat het noodpakket er zou komen, stond vast nadat Griekenland de speelbal werd van de financiële markten. Gebukt onder een gigantische staatsschuld (300 miljard euro), werd het voor Athene steeds duurder aflopende staatsleningen met nieuwe te herfinancieren. De huizenhoge rente (meer dan 10 procent) kon niet worden betaald met de zeer bescheiden economische groei. Een bankroet werd onafwendbaar.
Natuurlijk grepen de overige vijftien eurolanden niet direct naar hun portemonnee. De weerzin was groot. Athene had immers niet alleen jarenlang te veel uitgegeven, maar had dat ook nog eens verdoezeld met vervalste statistieken. Met name Duitsland en Nederland vonden dat de Grieken eerst maar even moesten bloeden.
Besmettelijke onrust
Ook hier won de tijd het van de afkeer: naarmate het vertrouwen van financiële markten in Griekenland afnam en de euro in waarde daalde, steeg de animo voor een reddingsactie. Vooral toen duidelijk werd dat de onrust wel eens zou kunnen overspringen van de Acropolis in Athene naar de Plaza Mayor in Madrid en de Ponte 25 de Abril in Lissabon.
In februari verklaarden de leiders van de eurolanden dat de stabiliteit van de euro niet in gevaar zou komen, in maart beloofden ze Griekenland een reddingsplan, dat in april nader werd uitgewerkt. Nadat de Griekse premier Papandreou op 23 april daadwerkelijk om hulp vroeg, startte zijn regering de onderhandelingen over de voorwaarden met de Europese Commissie, de Europese Centrale Bank (ECB) en het Internationaal Monetair Fonds (IMF).
Draconische bezuinigingen
Hoewel de gesprekken hard en serieus waren – Athene wordt tot draconische bezuinigingen (30 miljard euro) verplicht – was van tevoren duidelijk dat Griekenland de hulp zou krijgen. Op zo’n laat moment alsnog ‘nee’ tegen Athene zeggen, zou tot grote financiële chaos leiden.
Demissionair minister De Jager was in dat opzicht een snelle leerling. Medio maart was hij al overtuigd van nut en noodzaak van de reddingsoperatie voor Griekenland. Een gesprek met de ECB en De Nederlandsche Bank over de risico’s van niets doen trokken hem over de streep. Zijn Duitse collega Schäuble en de Tweede Kamer hadden een maand langer nodig.
Europese Commissie
De rol van de Europese Commissie de afgelopen weken is opmerkelijk. Hoewel ze de bevoegdheid noch het budget heeft voor dit soort noodhulp, was zij samen met Frankrijk de motor achter de steunoperatie.
Wat zich wreekte, was de bepaling uit het Europese Verdrag die een gezamenlijke reddingsactie voor eurolanden verbiedt. Bij de start van de euro dachten de oprichters dat de economische zon altijd zou schijnen. En dat landen met slappe begrotingsknieën vanzelf door de markten zouden worden afgestraft.
Onder druk van het Griekse drama is ook dat kneedbaar geworden. Er komt een permanent noodfonds voor zwakke eurolanden, het Stabiliteitspact (dat de hardheid van de euro garandeert) krijgt tanden en de leiders van de eurolanden gaan optreden als een Europese economische regering.
Het is nu wachten op de reactie vandaag van de financiële markten op het reddingsplan voor Griekenland. Als het niet de verwachte rust brengt, heeft de eurozone echt een geloofwaardigheidsprobleem.
Spannende dagen dus en op dit moment houdt de Euro zich redelijk.
